NAPRAWA METODĄ OBRÓBKI PLASTYCZNEJ

Do prac ślusarskich zaliczamy wszelką ręczną obróbkę metali na zimno, mającą na celu nadanie obrabianemu przedmiotowi kształ­tu, wymiarów i chropowatości powierzchni określonych warun­kami technicznymi. Nawet w najnowocześniejszych najbardziej zmechanizowanych zakładach w procesie technologicznym napra­wy samochodu nie można uniknąć wielu operacji obróbki ręcznej. Przecinanie, piłowanie, obróbka otworów, gwintowanie, skroba­nie, docieranie, kołkowanie, łatanie to tylko niektóre z często sto­sowanych czynności ślusarskich. Im mniejszy jest zakład napraw­czy, im bardziej różnorodny jest naprawiany sprzęt, tym większy jest udział operacji ślusarskich w procesie naprawy samochodu.Prace ślusarskie, z którymi można się spotkać w zakładach naprawy samochodów, można podzielić na ogólnoślusarskie oraz charakterystyczne wyłącznie dla napraw poszczególnych części samochodowych. Do prac ogólnoślusarskich zaliczamy np. dora­bianie pojedynczych, trudno dostępnych części lub dopasowywa­nie podczas montażu nie dość dokładnie obrobionych części. Prace te wykonywane są metodami typowymi, omówionymi w ramach przedmiotu technologia metali. Spośród czynności charaktery­stycznych dla napraw części samochodowych należy wymienić skrobanie, docieranie, kołkowanie i łatanie.Skrobanie polega na usuwaniu wzniesień z powierzchni obrobionej przez skrawanie bardzo cienkiej warstewki metalu za pomocą narzędzia skrawającego zwanego skrobakiem. Metodą tą uzyskuje się przyleganie współpracujących powierzchni — naj­częściej uszczelniających powierzchni pokryw i kadłubów. Płas­kość powierzchni sprawdza się za pomocą płyty traserskiej. Płytę traserską pokrywa się specjalnym tuszem (błękit pruski). Czystą i suchą powierzchnię badaną przykłada się do płyty i lekko przy­ciskając przesuwa się ją. Czynność tę nazywa się tuszowaniem. Zabarwione tuszem (wystające) miejsca badanej powierzchni na­leży zeskrobać. Skrobaniem obrabia się nierówności, których wy­sokość nie jest większa niż 0,05 mm. Po skrobaniu powierzchnię sprawdza się ponownie. Tuszowanie i skrobanie powtarza się aż do osiągnięcia możliwie równomiernego zabarwienia powierzchni tuszem, tzn. do uzyskania żądanej płaskości powierzchni.Docieranie polega na skrawaniu bardzo cienkiej war­stwy metalu za pomocą proszków ściernych. Proszki te najczęś­ciej stanowią składnik past do docierania. Docieranie stosuje się w celu uzyskania gładkiej powierzchni, dokładnych kształtów i wymiarów (często w granicach ułamka mikrometra). Typowym przykładem części docieranych są gniazda i zawory układu roz­rządu silnika. W celu dotarcia współpracujących powierzchni za­worów i gniazd pod grzybek zaworu zakłada się miękką sprężynę a przylgnie zaworu pokrywa się cienką warstwą pastyrozcieńczonej kroplami oleju silnikowego *). Docierania nigdy nie wykonuje się na sucho. Następnie za pomocą wkrętaka (jeżeli zawór ma odpowiednie wycięcie) lub specjalnych przyrządów do­ciska się zawór do przylgni gniazda i wykonuje ruchy obrotowe, odrywając zawór od gniazda z jednoczesną zmianą kierunku obro­tu (ruchy obrotowo-zwrotne). Docieranie uważa się za skończone, gdy powierzchnie styku zaworu i gniazda uzyskają równomierne matowe zabarwienie. W omówionym przykładzie części docierane (zawór i gniazdo) docierały się wzajemnie. Czasem stosowane są narzędzia do docierania — docieraki. Wtedy proszek ścierny wprowadza się między docieraną powierzchnię a docierak. Do-cierak wykonuje się z metalu miększego niż materiał części obra­bianej, a jego kształt odpowiada kształtowi docieranej powierzch­ni. Dokładność docierania sprawdza się tuszem (podobnie jak przy skrobaniu).Kołkowanie stosuje się w przypadku niewielkich pęk­nięć kadłubów lub pokryw, gdy niemożliwa jest naprawa meto­dami spawalniczymi. Kołkowanie poprzedza operacja nawierca­nia wzdłuż całego pęknięcia otworów o średnicy 3-i-5 mm. Od­stępy między sąsiednimi otworami powinny być równe półtorej średnicy otworu. W celu zapobieżenia powiększeniu się pęknięcia w czasie naprawy z reguły w pierwszej kolejności wierci się otwory skrajne. Wywiercone otwory gwintuje się, a następnie wkręca się w nie aluminiowe lub miedziane kołki gwintowane. Kołki te powinny wystawać po ok. 1,5 mm ponad powierzchnięścianki z obydwu jej stron Pomiędzy wkręconymi koł­kami znów wierci się otwory, które zachodzą obwodami na wkrę­cone już kołki. Otwory te gwintuje się, wkręca się w nie kołki jak poprzednio, otrzymując w efekcie szczelny szew. Wystające części kołków rozklepuje się młotkiem.Łatanie stosuje się do naprawy kadłubów i pokryw, w których wystąpiły większe pęknięcia. Łatę wykonuje się z miękkiej blachy aluminiowej lub miedzianej (wyżarzonej), gru­bości 2-^-3 mm, kształtując ją odpowiednio do powierzchni, do której ma zostać przyłożona. Wymiary łaty powinny być takie, żeby jej krawędź znajdowała się przynajmniej 20 mm poza kra­wędzią otworu. Następnie z materiału uszczelniającego (np. klin-geryt) wycina się uszczelkę o kształcie łaty. Ściankę, do której ma być przyłożona łata, należy wyrównać (ostrożnie, aby nie uszkodzić przy tym kadłuba). Łatę wraz z uszczelką przykłada się do uszkodzonego miejsca i przykręca śrubami lub przynitowuje. Przed przyłożeniem uszczelkę pokrywa się obustronnie pastą uszczelniającą (np. hermetyk). Otwory pod nity lub śruby zamo-cowujące łatę wierci się w odległości ok. 15 mm jeden od dru­giego, w miarę możliwości w dwóch rzędach.Spośród metod obróbki plastycznej w naprawach części najwięk­sze zastosowanie mają: prostowanie, roztłaczanie, spęczanie oraz kucie.Rozróżnia się obróbkę plastyczną na zimno i na gorąco.Podczas obróbki plastycznej na zimno w obrabianym metalu zachodzą zmiany własności i struktury spowodowane deformacją jego budowy krystalicznej. Deformacjom tym towarzyszy zja­wisko zgniotu, to znaczy utwardzenie materiału.Obróbka plastyczna na gorąco wykonywana jest w tempera­turze wyższej od temperatury rekrystalizacji. W temperaturze tej zmniejsza się twardość metalu i następuje odtworzenie jego pierwotnej siatki krystalicznej. Materiały obrabiane plastycznie, na gorąco nie wykazują zgniotu.Prostowaniem przywraca się zgiętym częściom właś­ciwy kształt. Prostować można bez podgrzewania lub z podgrze­waniem — miejscowym albo całego elementu. Większość części samochodowych prostuje się na zimno, gdyż podgrzewanie likwi­duje skutki obróbki cieplnej. Tak prostuje się korbowody, wały korbowe, wały rozrządu, zawory itp. Znacznie zgięte belki przed­nich osi, podłużnice ram samochodów ciężarowych itp. prostuje się na gorąco. Jeżeli części te były uprzednio obrobione cieplnie, po prostowaniu na gorąco należy poddać je powtórnie takiej obróbce.Metodami roztłaczania i spęczania przywraca się częściom pierwotne wymiary. W celu nadania częściom dokładnych wy­miarów po obróbce plastycznej wykańcza się je skrawaniem.Roztłacza się pochwy mostów napędowych, obudowy mechanizmów różnicowych, a niekiedy także sworznie tłoków. Roztłaczanie polega na przepychaniu na zimno tłocznika przez otwór w naprawianej części, dzięki czemu zwiększa się jej śred­nica zewnętrzna. W pochwach mostów i obudowach mechaniz­mów różnicowych umożliwia to przywrócenie wymiarów nomi­nalnych zużytym czopom pod łożyska.Spęczanie stosuje się w naprawach różnych tulej, a cza­sem także zaworów. Podczas spęczania elementów na zimno, w większym lub mniejszym stopniu (zależnie od materiału) wy­stępuje zjawisko zgniotu oraz pojawiają się naprężenia szczątko­we, powstające na skutek nierównomierności odkształceń. W celu usunięcia naprężeń wewnętrznych i polepszenia własności plas­tycznych elementu stosuje się obróbkę cieplną — wyżarzanie lub normalizację.Metody obróbki plastycznej znajdują również zastosowanie w naprawach części nadwozia. Powszechnie stosuje się prostowa­nie, wyklepywanie i wywijanie blach. Zabiegi te zostaną omó­wione w IV części podręcznika, dotyczącej naprawy zespołów i części.Szczególnym rodzajem obróbki plastycznej stosowanym w na­prawach resorów piórowych jest tzw. młotkowanie piór. Młotkowanie zwiększa odporność na zmęczenie, podwyższa gra­nicę sprężystości oraz umożliwia przywracanie resorom właści­wej strzałki ugięcia. Młotkowanie polega na wielokrotnym ude-rzaniu młotkiem w wewnętrzną (wklęsłą) powierzchnię pióra le­żącego na odpowiednio ukształtowanym — obłym — kowadle. Powoduje to powierzchniowy zgniot materiału oraz pożądaną zmianę krzywizny pióra. Uderzenia należy zaczynać od środka i w miarę zbliżania się ku końcom pióra powinny one być coraz słabsze. Podczas młotkowania temperatura pióra powinna wyno­sić około 50°C.Obróbka metodami kowalskimi stosowana jest dość często w naprawach samochodów. W wyjątkowych wypadkach w za­kładzie naprawczym odkuwa się nawet nowe resory.

Comments

comments