NAPRAWA WYPOSAŻNIA ELEKTRYCZNEGO

Spośród wyposażenia elektrycznego samochodów naprawie pod­legają tylko większe bardziej złożone podzespoły, natomiast więk­szość drobnych elementów w razie ich uszkodzenia, wymienia się na nowe. Zasadniczo naprawie poddaje się tylko akumulator, prądnicę wraz z regulatorem, rozrusznik oraz aparat zapłonowy. Wszelkie elementy obwodu oświetlenia i sygnalizacji wymienia się na nowe. Wymienia się także uszkodzone świece, kondensa­tory, cewki zapłonowe itp.Przyczynami niesprawności akumulatora mogą być niewłaściwa eksploatacja, długotrwałe użytkowanie lub uszkodzenia mecha­niczne.Zbyt niski poziom elektrolitu, samo wyładowanie spowodowa­ne zanieczyszczeniem powierzchni akumulatora, długotrwałe wy­ładowywanie prądem o zbyt dużym natężeniu lub eksploatacja akumulatora rozładowanego, to przyczyny powodujące zmiany struktury masy czynnej płyt i zasiarczenie akumulatora. Uszko­dzenia mechaniczne, to pęknięcie naczynia, pęknięcie połączeń wewnątrz ogniwa, zwarcie wewnętrzne itp. Jeżeli przyczynę nie­sprawności można usunąć bez demontażu akumulatora, celowość jego naprawy nie podlega dyskusji. Wysoki natomiast koszt na­praw oraz szkodliwe dla zdrowia warunki pracy sprawiają, że naprawy akumulatorów połączone z ich rozbiórką stosowane są bardzo rzadko.Jeżeli wskutek niedomagań prądnicy, długotrwałego postoju lub innych przyczyn akumulator zostanie częściowo wyładowany (ponad 25% w zimie lub ponad 50% w lecie) i fakt ten zostanie w porę zauważony, to dla przywrócenia pełnej sprawności wy­starczy akumulator doładować. Przed przystąpieniem do ładowa­nia akumulatora należy określić przyczynę jego wyładowania. Jeżeli np. stwierdzono zbyt niski poziom elektrolitu, trzeba spraw­dzić, czy przyczyną tego j^est niewłaściwa eksploatacja — wów­czas wystarczy uzupełnić elektrolit wodą destylowaną — czy pęk­nięcie naczynia. W tym drugim przypadku akumulator trzeba rozebrać i wymienić naczynie.Do ładowania akumulatorów służą prostowniki lub przetwor­nice, pracujące w układach samoczynnej regulacji prądu lub w układach umożliwiających ładowanie poszczególnych ogniw akumulatorów z indywidualną kontrolą ładowania. Jeżeli istnieje podejrzenie, że przyczyną rozładowania akumulatora jest nie­sprawność któregoś z jego ogniw, stosuje się ładowanie z kontrolą indywidualną. przedstawiono zależność prądu łado­wania od czasu. Prądem nominalnym ) ładuje się akumulator do chwili osiągnięcia na zaciskach ogniwa napięcia początku wyraź­nego gazowania elektrolitu (2,4 V). Po osiągnięciu tego napięcia zmniejsza się prąd ładowania do połowy wartości prądu nominal­nego i ładuje się akumulator aż do pełnego naładowania (napięcie na zaciskach ogniw ok. 2,7 V).Indywidualna kontrola i regulacja prądu umożliwia ładowanie większym prądem, z przerwami w razie nadmiernego grzania się elektrolitu.Po naładowaniu akumulatora mierzy się napięcie na zaciskach wszystkich jego ogniw oraz sprawdza gęstość elektrolitu w ogni­wach. Jeżeli różnice napięć w poszczególnych ogniwach (mierzo­ne próbnikiem — pod obciążeniem) przekraczają 0,1 V lub jedno z ogniw mi no właściwego poziomu elektrolitu nie jest naładowa­ne, świadczy to o niesprawności akumulatora. Przyczyną takiego stanu mogą być zwarcia wewnętrzne lub zasiarczenie ogniwa.O zwarciu wewnątrz ogniwa świadczy spadek napięcia na za­ciskach, stwierdzony podczas pomiaru bez obciążenia. Przyczyną może być uszkodzenie separatorów i zetknięcie się różnoinńen-nych płyt, nagromadzenie się osadów na dnie akumulatora lub wypaczenie płyt. Jeżeli przyczyną zwarcia są nagromadzone na dnie osady, naprawa polega na przepłukaniu ogniwa wodą desty­lowaną. W pozostałych przypadkach naprawa akumulatora polega na jego rozbiórce i wymianie separatorów lub płyt.Niewłaściwa eksploatacja, nadmierne wyładowanie lub zbyt długie przetrzymywanie akumulatora rozładowanego mogą dopro­wadzić do zasiarczenia płyt. Płyty pokrywają się wówczas cha­rakterystycznym białym osadem, co utrudnia przenikanie elek­trolitu w głąb czynnej masy płyt. Jeżeli proces ten nie rozwinął się w zbyt dużym stopniu, akumulator można naprawić. W tym celu usuwa się z niego elektrolit i napełnia lekko zakwaszoną wodą destylowaną. Następnie ładuje się akumulator prądem o na­tężeniu równym 1/84-1/4 nominalnego prądu ładowania. Gęstość zakwaszonej wody destylowanej, którą napełniono akumulator, wzrasta w czasie długotrwałego ładowania do wartości ok. 1,16 g/cm3. Wówczas wylewa się ją i ponownie powtarza się wszystkie wymienione czynności. Ładowanie prowadzi się tak długo, aż gęstość elektrolitu mimo ładowania przestanie wzrastać. Ponow­nie opróżnia się akumulator, napełnia go elektrolitem o gęstości 1,28 g/cm3 i ładuje w ciągu 1 godziny prądem o natężeniu rów­nym 1/4 nominalnego prądu ładowania. Następnie sprawdza się, czy tak naładowany akumulator nie rozładowuje się samoczyn­nie, po czym ładuje się go normalnym prądem ładowania.Zamiast podanego wyżej sposobu odsiarczania płyt, polegają­cego na długotrwałym ładowaniu jak najmniejszym prądem, sto­suje się niekiedy odsiarczanie, polegające na kilkakrotnym łado­waniu dużym prądem (34-4-krotnie przewyższającym wartość nominalną) z przerwami. Dobre wyniki daje również stosowanie obydwu tych metod, przy czym najpierw ładuje się dużym prą­dem.Pierwsze ładowanie nowo zakupionego akumulatora (w stanie suchym) przebiega inaczej niż omówione. Jest to tzw. ładowanie formujące, mające na celu wytworzenie warunków sprzyjających jak najwłaściwszej pracy czynnej masy płyt. Akumulator napeł­nia się do normalnego poziomu elektrolitem o gęstości 1,28 g/cm3 i odstawia na 3-f-4 godzin. Następnie sprawdza się poziom elek­trolitu i w razie obniżenia uzupełnia się go do poprzedniego sta­nu. Ładowanie powinno odbywać się bez przerwy przez co naj­mniej 75 godzin, prądem o wartości równej połowie wartości prą­du nominalnego. Jeżeli w czasie ładowania temperatura elektrolitu znacznie wzrośnie, proces ładowania należy przerwać i przestu­dzić elektrolit do temperatury ok. 30°C. Ładowanie prowadzi się aż do osiągnięcia przez akumulator stanu pełnego naładowa­nia. Napięcie na zaciskach ogniw wynosi wówczas 2,6-2,7 V przy gęstości elektrolitu równej 1,265 g/cm3. W ciągu ostatnich dwóch godzin ładowania napięcie na poszczególnych ogniwach przestaje wzrastać. Prądnice prądu stałego. Uszkodzenia prądnic można po­dzielić na dwie grupy: uszkodzenia mechaniczne, np. zużycie ko­mutatora, szczotek, łożysk tocznych na wałku twornika, oraz uszkodzenia elektryczne, np. przepalenie uzwojeń, zwarcia, prze­bicia na masę.Oprócz zużycia szczotek (o ich wymianie wspomniano przy omawianiu obsługi prądnicy) do najczęstszych niesprawności prądnicy należy zużycie komutatora. Na skutek ścierania się mie­dzianych segmentów komutatora zaczynają z nich wystawać prze­kładki izolacyjne, wykonane z twardszego od miedzi materiału izolacyjnego. Przekładki te tworzą „garby”, po których „skaczą” szczotki, co powoduje iskrzenie oraz przyspieszone zużywanie się szczotek i miedzianych segmentów komutatora. Naprawa komu­tatora polega więc przede wszystkim na wypiłowaniu przekładek izolacyjnych tak, żeby ich powierzchnia znajdowała się około 0,5-M mm poniżej powierzchni komutatora Po wypiłowaniu przekładek izolacyjnych z krawędzi rowków usuwa się zadziory posługując się trójkątnym skrobakiem.Naprawę komutatora poprzedza sprawdzenie jego bicia W razie stwierdzenia nadmiernego bicia lub zauważenia wyraźnych śladów nierównomiernego zużycia komutator przeta­cza się, a dopiero potem wypiłowuje się izolację. Po przetoczeniu komutator szlifuje się i poleruje.Podczas naprawy prądnicy należy sprawdzić prostoliniowość wałka twornika. Wałki krzywe można prostować. Uszkodzone lub zużyte łożyska toczne wałka twornika wymienia się na nowe.W przypadku stwierdzenia uszkodzeń elektrycznych prądnice bada się za pomocą omomierzy i induktorów w celu zlokalizowa­nia i określenia rodzaju usterki. Badanie poszczególnych uzwojeń obejmuje sprawdzenie, czy nie ma w nich przerw, czy nie wystę­pują przebicia na masę oraz przebicia międzyzwojowe. Przebicia międzyzwojowe można wykryć jedynie za pomocą specjalnych urządzeń. Uszkodzone uzwojenia należy przewinąć.Cewki wzbudzenia, dla nadania im właściwego kształtu, na­wija się na wzorniku. Średnica drutu i liczba zwojów w cewce muszą być odpowiednie dla danej prądnicy. Drut nawija się ko­lejno zwój koło zwoju aż do zapełnienia całej warstwy odpowiada­jącej szerokości wzornika. Dopiero potem nawija się następną warstwę. Do końców przewodów, które mają być wyprowadzone, lutuje się linkę w oprzędzie bawełnianym. Następnie cewkę za­bezpiecza się kilkoma zwojami taśmy i zanurza ją w roztopionej parafinie. Po wyjęciu z parafiny i osuszeniu cewkę owija się sta­rannie taśmą izolacyjną, wygina nadając jej kształt odpowiada­jący krzywiźnie stojana i impregnuje lakierem asfaltowo-olejo-wym. Podczas nawijania cewki należy zwracać uwagę, aby nie uszkodzić izolacji drutu. Po nawinięciu wymiary cewki nie mogą być większe od wymiarów cewki wyjętej ze stojana. W takim przypadku montaż cewek byłby utrudniony lub nawet niemo­żliwy.Uzwojenie twornika składa się z sekcji połączonych z odpo­wiednimi działkami komutatora. W razie stwierdzenia ich uszko­dzenia nowe sekcje należy przygotować posługując się wzorni­kiem, aby ich wymiary i kształt odpowiadały wycięciom w twor-niku. Po oczyszczeniu oraz sprawdzeniu stanu izolacji żłobków, z których wylutowano uszkodzone sekcje, układa się w nich sek­cje nowe, a końce przewodów wlutowuje się do odpowiednich działek komutatora. Do lutowania należy używać bezkwasowej pasty lub kalafonii. Po ułożeniu sekcji poszczególne żłobki zakli-nowuje się drewienkami lub paskami preszpanu i twornik im­pregnuje się rozpuszczonym szelakiem albo lakierem izolacyjnym. Następnie suszy się go w podwyższonej temperaturze.Prądnicę złożoną po naprawie sprawdza się na stanowisku, na którym bada się jej charakterystykę Prądnice prądu przemiennego. Naprawa tych prądnic jest w zasadzie podobna do naprawy prądnic prądu stałego. Prądnica prądu przemiennego nie ma komutatora, lecz dwa pierścienie ślizgowe współpracujące ze szczotkami, natomiast prąd prostowa­ny jest za pomocą diodowego prostownika. Dlatego naprawa uszkodzeń mechanicznych alternatorów obejmuje wszystkie czyn­ności, które omówiono poprzednio, oprócz naprawy komutatora, natomiast naprawa uszkodzeń elektrycznych, oprócz omówionych już czynności, obejmuje naprawę prostownika.Naprawa prostownika polega na stwierdzeniu, która z diod jest uszkodzona i wymianie uszkodzonej diody na nową. Diody należy sprawdzać zgodnie z zaleceniami instrukcji fabrycznej. Po­stępując niewłaściwie można uszkodzić dobre diody.

Comments

comments